Historia SKK

Historia Szczecińskiego Klubu Katolików

Geneza i powstanie Klubu

Szczeciński Klub Katolików powstał jesienią 1980 r. na fali przemian zapoczątkowanych strajkami sierpniowymi i powstaniem Solidarności. Jednak idea założenia takiego stowarzyszenia powstała już wcześniej wśród wychowanków Duszpasterstwa Akademickiego prowadzonego w latach 50- tych przez jezuitę O. Władysława Siwka.

O. Władysław Siwek objął funkcję duszpasterza akademickiego w Szczecinie w 1950 r. i rychło stał się autorytetem dla, gromadzącej się wokół niego, młodzieży akademickiej. Organizował nie tylko wykłady na tematy związane z religią i moralnością, lecz także obozy w górach, spływy kajakowe i wieczorki taneczne. Udzielał studentom wszelkiej potrzebnej pomocy duchowej, a często również materialnej. Ówczesne władze nie chciały tolerować tak znacznego wpływu Kościoła na młodzież oraz wciąż rozrastającego się liczebnie duszpasterstwa akademickiego. Najpierw w 1954r. zabroniły O. Siwkowi głoszenia kazań w kościele akademickim, a następnie w 1955 r. usunięto jezuitów ze Szczecina. Dopiero po „odwilży”, po październiku 1956 r. jezuici powrócili , a wraz z nimi O. Siwek- „Oś”, który kontynuował pracę z młodzieżą akademicką do 1970 r.

W lutym 1957 r. grupa absolwentów wyższych uczelni , w znacznej liczbie, związanych wcześniej, z duszpasterstwem O. Siwka – założyła w Szczecinie Klub Inteligencji Katolickiej. Deklarację założycielską podpisały 32 osoby. Do wybranego później zarządu weszli m.in.: Roman Barcikowski (prezes), Aleksander Eysymont, Edmund Bilicki, Józef Wątorski i Henryk Byczyk. Kapelanem Klubu został O. Władysław Siwek. Wniosek o rejestrację klubu został załatwiony odmownie przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej. Po złożeniu odwołania, decyzja ta została utrzymana w mocy przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, a KIK uznano za „nielegalną grupę inteligencji”.

W latach 60 – tych powstał w Szczecinie, kolejny prężny Ośrodek Duszpasterstwa Akademickiego (ODA ) przy parafii NSPJ prowadzony przez ks. Grzegorza Okroya („Dela”), który przebywał w Szczecinie do 1974 r.

Od 1973 r. ODA przy kościele OO. Jezuitów zaczął prowadzić O. Hubert Czuma, już wcześniej kojarzony ze środowiskami opozycyjnymi. Prowadzone przez niego otwarte wykłady, sympozja i trybuny duszpasterskie dotyczyły nie tylko spraw ściśle religijnych, lecz także historycznych, społecznych i politycznych- przyciągały więc nie tylko młodzież akademicką, lecz także tych, którzy już dawno ukończyli studia a jednocześnie nie akceptowali stosunków panujących w PRL- u. Nic dziwnego, że środowisko to było intensywnie inwigilowane przez Służbę Bezpieczeństwa i często poddawane różnym szykanom. W 1979r. O. Hubert został zmuszony do opuszczenia Szczecina.

Kiedy w sierpniu 1980 r. wybuchły strajki zapowiadające zmianę sytuacji politycznej w Polsce wielu wychowanków wymienionych duszpasterstw, a także absolwenci z innych ośrodków uniwersyteckich, aktywnie włączyli się w te wydarzenia, a w szczególności w budowanie struktur NSZZ Solidarność. W tym gronie odżyła idea utworzenia w Szczecinie Klubu Inteligencji Katolickiej. Po spotkaniach zainteresowanych osób na gruncie prywatnym (między innymi u Przemysława Fenrycha) – na 9 października zwołano zebranie założycielskie w tzw.” dolnym kościele” OO. Jezuitów. Na tym zebraniu przyjęto statut, w którego przygotowaniu pomagał prof. Wiesław Chrzanowski ( z warszawskiego KIK-u) oraz postanowiono, mimo wpisania się w tradycję działających już w Polsce KIK-ów, przyjąć odmienną nazwę: Szczeciński Klub Katolików. Tę decyzję wyjaśnia deklaracja ideowa SKK. Opuszczenie słowa „ inteligencji” spowodowane było chęcią umożliwienia działania w klubie ludziom z różnych grup społecznych, nie koniecznie posiadającym wyższe wykształcenie. Natomiast dodanie przymiotnika ’’szczeciński” miało podkreślić związek z regionem i zainteresowanie jego problemami. Deklarację założycielską podpisało 81 osób, a pierwszym prezesem został Edmund Bilicki.

Szczeciński Klub Katolików został zarejestrowany w dniu 4 grudnia 1980 r.

W bieżącym roku w dniach 4-5 grudnia nasz klub obchodził 30 –lecie swojego istnienia. Do organizacji obchodów jubileuszu włączył się bardzo aktywnie szczeciński Oddział Instytutu Pamięci Narodowej, który pracuje nad historią SKK, uznając duży wkład tego środowiska do przemian demokratycznych w Polsce, a szczególnie w naszym regionie.

Obecnie w Bazylice Archikatedralnej prezentowana jest opracowana przez IPN wystawa: „Wierni ideałom” dotycząca opisanych wyżej wydarzeń.

W niniejszym opracowaniu wykorzystałam niektóre materiały znajdujące się na wystawie IPN prezentowanej w katedrze.

Działalność Klubu w latach 1980- 1989

Po zarejestrowaniu Szczecińskiego Klubu Katolików w dniu 4 grudnia 1980r.-pierwsze Walne Zebranie odbyło się 4 stycznia 1981r. W miejsce tymczasowego zarządu, wybrano stały zarząd; w jego skład weszli: Edmund Bilicki (prezes) oraz: Przemysław Fenrych, Michał Plater- Zyberk, Wojciech Gołąb, Mirosław Litwinionek, Andrzej Bering i Jadwiga Jackowska. Niestety, niebawem powstała konieczność uzupełnienia władz klubu bowiem 14 lutego zmarł nagle w Zakopanem Michał Plater –Zyberk, jeden z filarów naszego środowiska, od wielu lat aktywny działacz katolicki, prekursor ruchu „pro life” w naszym mieście, a po sierpniu 1980 r. –lider „Solidarności” kolejarzy ( w roku 1986 obrany patronem Klubu).

Mając na celu formację intelektualną, moralną i religijną swoich członków oraz oddziaływanie na środowisko lokalne, Klub podejmował różnorodną tematykę: zarówno religijną jak i społeczno -polityczną, historyczną oraz kulturalną. Istotny wpływ na ukierunkowanie działalności klubowej miał fakt, że w 1980 r. wielu członków było zaangażowanych w tworzenie struktur „Solidarności”, a później pełniło funkcje przewodniczących związku w swoich zakładach pracy, a także byli licznie reprezentowani w regionalnych władzach „Solidarności”.

Szczególną wagę przywiązywano do prezentowania katolickiej nauki społecznej, zwłaszcza zagadnień związanych z pracą. Przykładem tej tematyki była zorganizowana w dniu 26 lutego 1981 r. wraz a Zarządem Regionu NSZZ „Solidarność”- trybuna duszpasterska „Etyka Pracy”. Na pytania odpowiadali m. in.: red. Stefan Wilkanowicz- „Znak”, O. Jacek Salij ATK, prof. Adam Biela KUL. W spotkaniu, w kościele NSPJ ,udział wzięło około tysiąca osób.

Po ogłoszeniu stanu wojennego, w odróżnieniu od innych stowarzyszeń, działalności Klubu nie zawieszono (prawdopodobnie przez przeoczenie pracownika). W tej sytuacji nasz klub stał się, na najbliższe lata, jedynym miejscem w Szczecinie, gdzie względnie bezpiecznie, można było podejmować swobodne dyskusje, również na tematy nie akceptowane przez ówczesne władze oraz zapraszać prelegentów o poglądach opozycyjnych. Spotkania te przyciągały liczne grono słuchaczy, nawet około dwóch tysięcy osób na spotkaniu z Tadeuszem Mazowieckim, które odbyło się w ramach Tygodnia Nadziei Chrześcijańskiej (14- 18 listopada 1983 r.). W latach osiemdziesiątych gośćmi klubu byli również: Władysław Siła- Nowicki, Andrzej Wielowieyski. Stanisław Stomma, Władysław Bartoszewski, Andrzej Stelmachowski, Aleksander Hall i wielu innych liderów ówczesnej opozycji.

Takie działania klubu były negatywnie oceniane przez władze i w efekcie w dniu 13 marca 1984 r. rozwiązano Zarząd Klubu i powołano Zarząd Komisaryczny – w uzasadnieniu podano, iż powodem była „antysocjalistyczna orientacja członków Zarządu”. W miesiąc później nastąpiły wybory nowego zarządu w składzie zbliżonym do poprzednio rozwiązanego, jedynie ustąpił ze stanowiska wiceprezesa do spraw programowych- Przemysław Fenrych, w którym władze upatrywały głównego sprawcę antysocjalistycznych działań – lecz faktycznie nadal współtworzył program Klubu.

Członkowie klubu również angażowali się w sprawy ochrony życia: z inicjatywy doktora Zbigniewa Szymańskiego powstało w 1981 r. Towarzystwo Odpowiedzialnego Rodzicielstwa,  uczestniczyli także w budowie Domu Samotnej Matki w Karwowie a później pomagali jego podopiecznym.

Pod koniec lat 80-tych szczególnym zainteresowaniem cieszył się cykl spotkań pod wspólnym tytułem :”Polska jakiej pragniemy”.

W dniach 23.08-13.09.1984r. członkowie SKK odbyli historyczną (dla Klubu) Pielgrzymkę do Rzymu trasą: Szczecin-Niemcy (NRD i NRF)-Szwajcaria-Austria-przełęcz Św.Gotarda-Como-Mediolan-Brescia-Verona-Padwa-Wenecja-Bolonia-Florencja-Piza-Siena-Asyż-Rzym-Castel Gandolfo-Monte Cassino-Neapol-Pompea-Foggia-Pescara-Rimini-Rawenna-Mestre-Triest-Lubliana-Celia-Gyor-Bratyslawa-Brno-Kłodzko-Szczecin. W dniu 1.0.1984r. pielgrzymka została przyjęta (wraz z innymi polskimi grupami) w Castel Gandolfo przez Jana Pawła II,na audiencji specjalnej.

W marcu 1989 r. członkowie klubu należeli do inicjatorów powołania Obywatelskiego Komitetu Porozumiewawczego i brali czynny udział w przygotowaniu wyborów parlamentarnych. Dwaj działacze klubowi: Edmund Bilicki i Mieczysław Ustasiak zostali wybrani na senatorów.

W 1990r. w ramach obchodów dziesięciolecia Klubu zorganizowano konferencję „Zadania KIK-ów w nowej sytuacji społeczno- politycznej”, na którą zaproszono przedstawicieli innych Klubów Inteligencji Katolickiej.

Działalność klubu w latach 1990- 2011

W nowej sytuacji społeczno- politycznej, kiedy uzyskaliśmy upragnioną wolność, w czym, w minionych latach, nasi członkowie mieli niebagatelny udział- sytuacja Szczecińskiego Klubu Katolików diametralnie się zmieniła. Przestaliśmy już być jedynym miejscem w Szczecinie, gdzie można było toczyć swobodne dyskusje:- zaczęły powstawać inne stowarzyszenia, często tworzone przez członków Klubu ,jak n.p. duszpasterstwo rodzin , ruch kultury Chrześcijańskiej  „Odrodzenie”, później Akcja Katolicka i t. p. Członkowie Klubu obejmowali również różne wysokie stanowiska w administracji i gospodarce a także zasiadali w Parlamencie. Wszystko to stało się powodem odpływu członków i zmniejszenia frekwencji na spotkaniach. W połowie lat 80-tych, do klubu należało blisko 500 członków zwyczajnych i sympatyków – roku 1993 pozostało już tylko 125 członków i liczba ta nadal maleje.

Klub jednak działa nadal. Po odjęciu godności senatora przez wieloletniego prezesa Edmunda Bilickiego w 1989 r. prezesem został Wojciech Gołąb, dotychczasowy wiceprezes, a w 1991 r.-funkcję tę objął Przemysław Fenrych, który w październiku 1993 r. zorganizował w Szczecinie (przy udziale KIK-u poznańskiego) regionalny zjazd KIK-ów  północno –zachodniej Polski, gdzie dyskutowano nad znamiennymi pytaniami: „Czy kluby są jeszcze potrzebne” oraz :”Czy kluby mają być miejscem dialogu?”. Na pierwsze z tych pytań- odpowiedź była twierdząca, co do drugiego- prezentowano różne postawy.

Wobec zaangażowania się Przemysława Fenrycha w prowadzenie szkoleń dla samorządowców Ukrainy i Białorusi, w kolejnych wyborach prezesem klubu została Krystyna Bodnar, która pełni tę funkcję do dzisiaj.

Klub nadal kontynuuje pracę formacyjną w zakresie tematyki religijnej , intelektualnej i społecznej , zarówno dla swoich członków jak i dla osób z zewnątrz, wszystkie spotkania są bowiem otwarte. Spotkania mają bądź to charakter wykładów , bądź dyskusji , często panelowych. Są również pokazy slajdów z różnych egzotycznych podróży ‘ wcześniej prezentowane przez ś. .p. dr-a Jerzego Surówkę, a obecnie przez Krystynę Bodnar bądź znanego żeglarza Macieja Krzeptowskiego.

Przykładowe tematy spotkań: „Całun Turyński- oryginał czy falsyfikat?” „Konkordat- dlaczego nadal budzi sprzeciw?” „Eutanazja” trójgłos; lekarza ,prawnika i teologa, „Białoruś i Ukraina w Zjednoczonej Europie”, „Genetyka w walce z rakiem”- wykład prof. J. Lubińskiego „Duszpasterstwo Ludzi Morza”- z wizytą w „Stella Maris”. ,prezentowane jest również nauczanie Jana Pawła II . Często omawiana jest tematyka historyczna ,zwłaszcza historia najnowsza. Tematy dotyczące działań aparatu represji wobec kościoła lokalnego albo związane z powstaniem Solidarności  oraz OKP, przedstawiają zwykle przedstawiciele IPN- u , a nasi członkowie ,często uczestnicy tych zdarzeń, uzupełniają te wykłady swoimi wspomnieniami. Organizowane są także spotkania z lokalnymi politykami i przedstawicielami samorządu – dyskusje na tych spotkaniach toczą głównie się wokół spraw naszego regionu, a zwłaszcza gospodarki morskiej.

Do szerszego grona odbiorców skierowane były seminaria, konferencje i dyskusje panelowe, n.p.: seminarium „Wychowanie do życia w rodzinie” –razem z Liceum Katolickim (1994 r.), konferencja z okazji 15 – lecia śmierci Michała Platera –Zyberka n. t. „Katolicy na Pomorzu Zachodnim wobec współczesnych zadań” (1996r.), panel dyskusyjny „ Co z in vitro?” (2010r.).

Zwykła frekwencja na spotkaniach to kilkanaście do dwudziestuparu osób, obecność stu lub więcej osób należała do wyjątków- Przyciągały bądź to „nazwiska” jak spotkanie z premier Hanną Suchocką, prof. Wiesławem Chrzanowskim i prof. Anną Świderkówną bądź szczególnie ważne wydarzenia. Ostatnio takimi wydarzeniami były obchody 30-lecia Klubu , w dniach 4-5 grudnia 2010r.oraz sympozjum z okazji 30- lecia śmierci patrona Klubu Michała Platera- Zyberka 10 lutego 2011r.– obie imprezy zorganizowane przy współudziale IPN- u. W obchodach 30- lecia brały również udział delegacje klubów z północno- zachodniej Polski. Z okazji Jubileuszu ukazała się książka „Działania elit katolickich w Szczecinie”, w której autor Edmund Bilicki zebrał ogromną ilość materiałów dotyczących SKK.

Corocznie spotykamy się na „opłatkach” , zwykle z udziałem któregoś z biskupów. Na początku lat 90-tych organizowaliśmy spotkania opłatkowe z radnymi miasta Szczecina- później przejęła to Akcja Katolicka.

Tradycją jest organizowanie, w ostatnią niedzielę czerwca, mszy świętej w intencji ś. p. O. Władysława Siwka i jego wychowanków z ODA.

Klub organizował również wycieczki i pielgrzymki albo samodzielnie jak n.p. „Szlakiem misji świętego Ottona „ po polskiej i niemieckiej części Pomorza czy wyjazdy na spotkanie z Ojcem Świętym do Berlina i Torunia, a także brał udział w pielgrzymkach organizowanych przez Radę Porozumienia KIK, na spotkanie z Janem Pawłem II, do Rzymu oraz do Lwowa i Kijowa.

Szczeciński Klub Katolików jako członek ogólnopolskiej Rady Porozumienia KIK, współpracuje z innymi klubami w całej Polsce – ze szczególnym uwzględnieniem kIubów  z naszego regionu. Należymy również do Porozumienia Stowarzyszeń i Ruchów Katolickich Archidiecezji Szczecińsko- Kamieńskiej.

Opracowanie : Krystyna Bodnar – prezes SKK

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *